Nie warto ukrywać powszechnego zjawiska – rata pożyczki zawsze stanowi dla klienta dodatkowy obowiązek i wydatek. Póki jest z czego płacić, a prócz tego zostają Ci jeszcze pieniądze „na górce”, możesz cieszyć się spokojem i nie obawiać się kryzysu. Jednak, gdy sytuacja finansowa jest gorsza, dług może spędzać sen z powiek. Warto wiedzieć czym jest granica psychologiczna w pożyczkach ratalnych i dlaczego nie warto jej przekraczać.
Czym jest psychologiczna granica raty pożyczki?
Granica psychologiczna jest pewnym progiem, po którego przekroczeniu zdrowie psychiczne ulega znacznemu pogorszeniu. W kontekście pozabankowej pożyczki ratalnej granicą psychologiczną będzie kwota raty. Gdy klient nie przekracza granicy, dominuje w nim myślenie: „dam radę spłacać pożyczkę”. A kiedy ją przekracza, myśli: „to zbyt duże ryzyko finansowe”. Granicy psychologicznej raty pożyczki nie da się wyrazić procentem dochodu, ani jej uwzględnić w arkuszu kalkulacyjnym
W momencie, w którym przekroczysz granicę psychologiczną raty pożyczki, możesz odczuwać:
- realny dyskomfort, który może Ci towarzyszyć codziennie,
- niepokój w związku ze zbliżającym się terminem płatności,
- chęć odłożenia spłaty raty na później,
- rezygnację.
Jest to kwestia bardzo subiektywna. Są klienci, dla których rata nawet powyżej 2000 zł nie sprawia dyskomfortu psychicznego, ale nie brakuje też takich, dla których 200 zł to już za dużo.
Skąd bierze się granica psychologiczna raty?
Granica psychologiczna raty pożyczki bierze się z kilku ważnych aspektów, takich jak:
- Doświadczenia z przeszłości. Klient mógł kilka lat temu spłacać raty pożyczki w wysokości 500 zł, co było dla niego zbyt dużym obciążeniem. Jeśli teraz firma pożyczkowa zaoferuje mu produkt z ratą wynoszącą 400 zł, to pomimo tego, że jest to kwota niższa niż kiedyś, to i tak dla klienta może wciąż być za wysoka.
- Struktura domowego budżetu. Bardziej liczy się to, co konkretnie składa się na wpływy i wydatki niż sama wysokość dochodu. Przykładowo, możesz zarabiać nawet 10 000 zł netto, ale jeśli masz już zobowiązania i co miesiąc płacisz 7000 zł, to Twoja granica jest znacznie niżej niż osoby, która zarabia 5000 zł na rękę, ale nie ma żadnych zobowiązań.
- Poczucie kontroli. Jest w dużym stopniu zależne od poziomu stabilności sytuacji finansowej. Osoba, która ma umowę na pracę na czas nieokreślony, a do tego sporo oszczędności będzie czuła, że kontroluje spłatę rat pożyczki. Nawet, gdyby straciła pracę – co w jej sytuacji nie jest takie łatwe – to ma jeszcze finansową poduszkę bezpieczeństwa.
- Filozofia finansowa. Nie bez znaczenia jest to, jak myślisz o finansach i jak wdrażasz to w życie. Klient, który stara się oszczędzać i zawsze odkłada pieniądze, będzie miał granicę psychologiczną przesuniętą znacznie wyżej niż ktoś, kto planuje wydatki „na styk”.
Rata pożyczki jako punkt odniesienia, a nie wynik kalkulatora
Wielokrotnie w artykułach na blogu podkreślaliśmy jak ważna jest analiza wszystkich parametrów pożyczki. Jak należy patrzeć na RRSO, całkowity koszt pożyczki czy okres spłaty. Tłumaczyliśmy wszystkie pojęcia. Jest to bardzo ważne, bowiem pozwala zobaczyć, ile tak naprawdę kosztuje dany produkt finansowy.
Jednak w praktyce ludzie najczęściej myślą w kategorii: „czy dam radę co miesiąc oddać kwotę raty?”. Zróbmy drobny eksperyment. Załóżmy, że zaproponujemy Ci dwie pożyczki. Każda na kwotę 4000 zł plus koszty. Przy ofercie A masz co miesiąc do oddania 275 zł. W ramach oferty B wychodzi natomiast 420 zł raty. Prawda, że oferta A wygląda na znacznie tańszą? Problem w tym, że wcale taka nie jest.
Gdy przyjrzysz się wszystkim szczegółom ofertowym, to okaże się, że oferta A uwzględnia okres spłaty wynoszący 24 miesiące. Natomiast oferta B – 12 miesięcy. W efekcie przy ofercie A oddasz w sumie 6600 zł, a przy ofercie B – 5040 zł, czyli ponad 1500 zł mniej. Dlaczego więc nie brakuje osób, które mimo wszystko wezmą pożyczkę z ratą 275 zł, mimo, że ta summa summarum jest droższa?
Decyzja o skorzystaniu z oferty A zamiast z oferty B może zapaść dlatego, że granica psychologiczna klienta wyniesie w tym przypadku 350 zł. Rata 275 zł jest więc jeszcze poniżej tego progu, ale rata 420 zł już tę granicę przekracza. Natomiast całkowity koszt pożyczki, jak i perspektywa dłuższego czasu spłacania długu schodzą na dalszy plan.
Co się dzieje, kiedy rata pożyczki jest do udźwignięcia?
Jeśli kwota raty nie przekracza granicy psychologicznej, to wówczas:
- nie masz obaw o przyszłość, bo wiesz, że dasz radę spłacić dług do końca,
- nie skupiasz się na racie jako na obciążeniu budżetu domowego, lecz skupiasz się na komforcie psychicznym,
- nie odczuwasz dużego ryzyka finansowego,
- decyzję o złożeniu wniosku o pożyczkę zaczynasz traktować emocjonalnie.
Na jakim poziomie rata jest już zbytnim obciążeniem?
Jako, że dużo dzisiaj mówimy o psychologii, nie możemy zapominać, że granica za którą rata stanie się zbyt dużym obciążeniem jest subiektywna. Dla jednego będzie to fakt, że nie może odkładać na oszczędności tyle, ile dotychczas. Inna osoba poczuje się fatalnie już wtedy, gdy będzie musiała dosłownie odrobinę obniżyć dotychczas bardzo wysoki standard życia. A ktoś poczuje znaczne obciążenie dopiero wtedy, gdy zorientuje się, że rata zabiera mu z konta tyle, że zaczyna mu brakować na podstawowe zakupy.
Co więcej – zjawiska mogą się łączyć. Załóżmy, że mamy klientkę, która na rękę zarabia 5000 zł, za mieszkanie płaci 1000 zł, drugie 1000 zł wydaje na życie. Dodatkowo ma do zapłacenia rachunki, dodatkowe 300 zł. Kolejne 250 zł wydaje na transport. Co miesiąc wpłaca też 150 zł na rzecz fundacji praw zwierząt. Zostaje jej więc 2300 zł. Na oszczędności przeznacza z tego 1800 zł, a 500 zł zostawia sobie na przyjemności – wyjścia do kina, spotkania ze znajomymi i malowanie jako jej hobby.
Klientka sięga po pożyczkę i teraz spłaca ratę w wysokości 1800 zł. Jest to wartość równa kwocie, którą co miesiąc oszczędza. Musi więc wybrać – albo w ogóle przestanie oszczędzać albo proporcjonalnie obniży wydatki. Mogłaby zmniejszyć kwotę odkładaną do 650 zł, więc miałaby 1150 zł na spłatę rat. Brakuje jeszcze 650 zł, co z kolei mogłaby uzyskać, gdyby całkowicie zrezygnowała ze swoich przyjemności i przestała wspierać fundację. To jednak pozbawiłoby ją możliwości efektywnego odpoczynku oraz pogorszyło samopoczucie. Taka rata w jej przypadku i przy jej wydatkach subiektywnie będzie dla niej zbyt dużym obciążeniem.
Dlaczego mała rata bywa trudniejsza niż duża?
Choć wybór mniejszej raty nie przekracza granicy psychologicznej, to jednak w dłuższej perspektywie czasowej może wywołać negatywne skutki dla samopoczucia klienta. Wyżej omawialiśmy przykład raty 275 zł na 24 miesiące i raty 420 zł na 12 miesięcy. Załóżmy, że klient wybrał mniejszą ratę, ale na dłuższy okres. Po 14 miesiącach może przyjść do niego refleksja: „Gdybym zdecydował się na opcję 420 zł, to już od 2 miesięcy miałbym pożyczkę spłaconą. A tak muszę spłacać raty jeszcze przez 10 miesięcy”. Oczywiście, wciąż go stać na spłatę 275 zł miesięcznie. Jednak chciałby już uwolnić te środki. Odkładać je, tym samym jeszcze bardziej zwiększając swoje oszczędności lub zainwestować w coś innego. Nie zrobi tego przed zamknięciem zobowiązania. Jedyną alternatywą jest dla niego wcześniejsza spłata pozostałej kwoty do zapłaty.
Dlaczego granica psychologiczna jest ważna w pożyczkach na raty?
Granicy psychologicznej warto pilnować i nie przekraczać, ale przy jednoczesnym zachowaniu racjonalnej oceny sytuacji. Gdy przekroczysz granicę, złe samopoczucie może skutecznie zniechęcić Cię do innych operacji finansowych w przyszłości. Nie chodzi tylko o wzięcie kolejnej pożyczki. Możesz także nabrać uprzedzeń do inwestycji, np. na giełdzie czy w ramach funduszy, co przecież także wiąże się z ryzykiem.
Gdy porównujesz dwie oferty pamiętaj o swojej osobistej granicy. Pożyczka z ratą 420 zł będzie przekroczeniem granicy, ale ta z ratą 275 zł łącznie będzie zbyt droga. Zamiast tego poszukaj innej oferty, np. raty 350 zł na 16 miesięcy. Wciąż zapłacisz nieco więcej niż przy ofercie 420 zł na 12 miesięcy, ale aż o 1000 zł mniej niż z ofertą 275 zł na 24 miesiące. Co bardzo ważne – nie przekroczysz swojej granicy psychologicznej.
Jak rozpoznać swoją granicę psychologiczną raty pożyczki?
Granica psychologiczna raty pożyczki jest indywidualna i często trudna do uchwycenia, dopóki nie znajdziesz się po drugiej stronie zobowiązania. Nie zawsze ma ona związek z realną niewypłacalnością. Częściej dotyczy poczucia komfortu, kontroli i bezpieczeństwa finansowego. Na szczęście istnieją sygnały ostrzegawcze, które pozwalają ją rozpoznać jeszcze przed podpisaniem umowy.
Zadaj sobie poniższe pytania i odpowiedz na nie szczerze:
- czy już na etapie rozważania pożyczki myśl o racie wywołuje napięcie lub stres,
- czy masz poczucie, że rata zabierze Ci swobodę finansową, nawet jeśli matematycznie stać Cię na jej spłatę,
- czy obawiasz się, że przy nieprzewidzianych wydatkach, takich jak choroba, awaria lub opóźnienie wypłaty, spłata raty stanie się problemem,
- czy po zapłaceniu raty musiałbyś ograniczyć rzeczy dla Ciebie ważne, na przykład odpoczynek, hobby, oszczędzanie lub wsparcie bliskich,
- czy czujesz wyraźną ulgę na myśl o wyborze oferty z niższą ratą, nawet jeśli wiesz, że całkowity koszt pożyczki będzie wyższy.
Jeżeli na co najmniej trzy z tych pytań odpowiadasz twierdząco, istnieje duże prawdopodobieństwo, że rozważana rata znajduje się na granicy Twojego komfortu psychicznego lub ją przekracza. Warto pamiętać, że granica psychologiczna często objawia się subtelnie. Może to być poczucie utraty kontroli, stałego napięcia lub świadomość, że zobowiązanie będzie ciążyć każdego miesiąca. Ignorowanie tych sygnałów prowadzi do długotrwałego stresu, nawet wtedy, gdy pożyczka jest formalnie możliwa do spłaty.
Granica psychologiczna a zdolność kredytowa – krótkie porównanie
Zdolność kredytowa oceniana jest przez bank lub firmę pożyczkową w sposób matematyczny. Instytucja analizuje dochody, koszty, historię kredytową i na tej podstawie określa maksymalną dopuszczalną ratę. Granica psychologiczna to natomiast wewnętrzny próg klienta, który nie jest widoczny w żadnym systemie scoringowym. Posiadanie zdolności kredytowej nie oznacza automatycznie, że dana rata będzie bezpieczna psychicznie i komfortowa w codziennym funkcjonowaniu.
Co się dzieje, gdy ignorujesz granicę psychologiczną?
Przekroczenie własnej granicy często nie kończy się od razu problemami finansowymi, ale uruchamia proces, który z czasem może się pogłębiać. Najczęściej pojawiają się impulsywne decyzje finansowe, unikanie sprawdzania salda konta i harmonogramu spłat, wzrost stresu oraz napięć w relacjach domowych. W dłuższej perspektywie rośnie też skłonność do rolowania długu, czyli sięgania po kolejne pożyczki tylko po to, by poradzić sobie z obciążeniem psychicznym.
Jak obniżyć ratę, nie przekraczając granicy psychologicznej?
Najprostszym sposobem jest obniżenie kwoty pożyczki do poziomu, który realnie mieści się w Twoim komforcie. W niektórych przypadkach warto rozważyć krótszy okres spłaty i wyższą ratę, ale tylko wtedy, gdy nadal pozostaje ona poniżej Twojej granicy psychologicznej. Dobrym rozwiązaniem bywa też poszukiwanie ofert pośrednich, na przykład z okresem 16 lub 18 miesięcy, zamiast skrajnie krótkich lub bardzo długich harmonogramów. Dodatkowo warto uwzględnić możliwość wcześniejszej częściowej spłaty, która pozwala stopniowo zmniejszać obciążenie i odzyskiwać poczucie kontroli nad finansami.